Kısa yanıt
Teller çıktıktan sonra dişler eski konumlarına dönme eğilimi gösterir. Bunu önlemek için pekiştirme apareyi kullanılır: ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir tel, şeffaf bir plak ya da ikisi birlikte. Apareyi hekiminizin önerdiği süre boyunca düzenli kullanmanız, dişlerin yeniden kayma riskini büyük ölçüde azaltır.
Ortodonti tedavisi bittiğinde dişler yeni konumlarına ulaşmıştır, ancak bu konum henüz yerleşmiş sayılmaz. Dişi çevreleyen kemik ve diş eti, değişikliğe uyum sağlamak için zamana ihtiyaç duyar. Bu dönemde dişleri yerinde tutan apareylere pekiştirme (retansiyon) apareyi denir. Pekiştirme dönemi, ortodonti tedavisinde elde edilen sonucun korunduğu son aşamadır. Aynı durum şeffaf plakla tedavi olan hastalar için de geçerlidir.
Dişler neden eski yerine dönme eğilimi gösterir?
Dişler kemiğe doğrudan bağlı değildir. Kökleri, dişi kemiğe bağlayan ince lifler aracılığıyla kemik içinde durur. Ortodonti sırasında dişler hareket ederken bu lifler gerilir ve yeniden düzenlenir. Kemiğin ve liflerin yeni konuma uyum sağlaması zaman alır. Özellikle diş eti içindeki bazı lifler esnek bir yapıya sahiptir ve dişi bir süre eski konumuna doğru çekebilir.
Bunun yanında dudak, yanak ve dil dişlere sürekli hafif bir kuvvet uygular. Dil itme ya da ağızdan nefes alma gibi alışkanlıklar devam ediyorsa bu kuvvetler dişlerin yerini zamanla değiştirebilir. Gençlerde çene büyümesi tedavi bittikten sonra da bir süre devam edebilir. Bu yüzden tedavi sırasında fark ettiğimiz alışkanlıkları sizinle konuşur, gerekirse pekiştirme planını buna göre yaparız.
Dişlerin konumu ortodonti görmemiş kişilerde de yaşam boyunca yavaşça değişir. Özellikle alt ön dişlerde yaşla birlikte hafif bir çapraşıklık görülebilir. Bu nedenle pekiştirme yalnızca tedavinin hemen sonrasını değil, uzun dönemi de ilgilendirir.

Pekiştirme apareyleri nelerdir?
Pekiştirme için iki tür aparey kullanırız. Hangisinin size uygun olduğunu, tedavide yapılan diş hareketlerine ve yaşınıza göre hekiminiz belirler.
Sabit pekiştirme teli, ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir teldir. Dışarıdan görünmez ve hasta tarafından çıkarılamaz. Takıp çıkarmayı unutma riski olmadığı için özellikle alt ön dişlerde sık tercih edilir.
Şeffaf pekiştirme plağı, dişlerinizin ölçüsüne göre hazırlanan ince ve saydam bir plaktır. Çoğunlukla geceleri takılır. Takıp çıkarılabildiği için temizliği kolaydır, ancak etkisi düzenli kullanmanıza bağlıdır.
Bazı hastalarda iki apareyi birlikte öneririz: örneğin alt dişlerde sabit tel, üst dişlerde şeffaf plak. Bu apareyler dişlere kuvvet uygulamaz, yalnızca yeni konumu korur.
Pekiştirme apareyi ne kadar süre kullanılır?
Kullanım süresini yaşınıza, tedavinin türüne ve dişlerde yapılan hareketlere göre hekiminiz belirler. Çoğu hastada pekiştirme apareyini uzun süre, bazen yıllarca kullanmak gerekir. Şeffaf plak için tedavinin hemen ardından daha uzun takma süresi önerilebilir. Hekiminiz sonraki kontrollerde bu süreyi azaltarak plağı yalnızca geceleri takmanızı isteyebilir.
Plağı takmayı bir süre ihmal ettiyseniz, yeniden taktığınızda dar gelebilir ya da dişlerde baskı hissedebilirsiniz. Bu, dişlerin kaymaya başladığının bir işareti olabilir. Plağı zorlamadan takmaya çalışın ve bize haber verin. Plak hiç oturmuyorsa kullanmayı bırakın ve kontrole gelin.
Pekiştirme döneminde de belirli aralıklarla kontrole gelmeniz gerekir. Bu randevularda dişlerin konumunu tedavi sonundaki kayıtlarla karşılaştırır, apareyin dişlere iyi oturup oturmadığına ve aşınıp aşınmadığına bakarız. Şeffaf plaklar zamanla aşınabilir ya da renk alabilir. Bu durumda yeni bir plak hazırlanması gerekebilir. Kontrol aralığını ve plağın ne zaman yenileneceğini hekiminiz belirler. Kontrollere düzenli gelmek, olası bir kaymayı küçükken fark etmemizi sağlar.
Pekiştirme süresinin ortodonti tedavisinin toplam süresiyle ilişkisini ortodonti tedavisi ne kadar sürer sorusunda anlatıyoruz.

Pekiştirme apareyinin bakımı nasıl yapılır?
Sabit pekiştirme telinin çevresinde, özellikle alt ön dişlerin arka yüzünde diş taşı birikmeye yatkındır. Bu bölgeyi fırçalarken özen gösterin. Tel diş aralarını birbirine bağladığı için normal diş ipini geçirmek zor olabilir. Bunun için diş ipi geçirici ya da ara yüz fırçası kullanabilirsiniz. Kontrollerde biriken diş taşını temizler, telin dişlere bağlı olduğu noktaları kontrol ederiz. Diş etinizde kanama fark ederseniz nedenlerini diş eti kanaması yazımızda anlatıyoruz.
Şeffaf plağı her kullanımdan sonra soğuk ya da ılık suyla durulayın ve yumuşak bir fırçayla nazikçe temizleyin. Sıcak su plağın biçimini bozabilir. Plak takılıyken su dışında bir şey yiyip içmeyin. Plağı çıkardığınızda kabının içine koyun. Peçeteye sarılan plaklar kolayca kaybolur ya da atılır.
Aparey koparsa ya da kaybolursa ne yapmalısınız?
Sabit pekiştirme teli bir dişten ayrılabilir ya da kırılabilir. Dilinizle teli yoklarken bir noktanın oynadığını ya da telin bir dişte serbest kaldığını fark ederseniz bir sonraki kontrolü beklemeden bize ulaşın. Telin ayrıldığı dişler kısa sürede kayabilir.
Şeffaf plak kaybolur, çatlar ya da kırılırsa da gecikmeden haber verin. Yeni plak hazırlanana kadar dişlerin kaymaması için ne yapmanız gerektiğini size anlatırız. Plak dişlerinize tam oturmuyorsa kendi başınıza biçimini değiştirmeye çalışmayın.

Dişler kaydıysa yeniden düzeltilebilir mi?
Kaymayı çoğu hasta önce aynada fark eder: ön dişlerden biri öne çıkmıştır, kapanan bir boşluk yeniden açılmıştır ya da şeffaf plak artık eskisi gibi oturmaz. Böyle bir değişiklik fark ederseniz beklemeden kontrole gelin. Pekiştirme apareyi kullanılmadığı ya da koptuğu için dişler bir miktar kaydıysa durumu muayenede değerlendiririz. Küçük kaymalar bazen yeni bir pekiştirme plağıyla ya da kısa bir ortodonti tedavisiyle düzeltilebilir. Daha belirgin değişikliklerde yeniden kapsamlı bir tedavi gerekebilir. Bu kararı dişlerin ne kadar hareket ettiğine bakarak veririz. Yeniden tedavide hangi yöntemin uygun olabileceği şeffaf plak mı tel mi yazımızda ele aldığımız etkenlere göre belirlenir. Tedavi seçeneklerinin tümü ortodonti sayfasında. Kliniğimizde ortodonti tedavilerini Uzm. Dr. Dt. Ali Karagöz yürütür.
Randevu ve ulaşım
Pekiştirme kontrolü ya da kopan bir aparey için 0312 286 31 31 numarasını arayabilir ya da 0312 286 31 66 numarasına WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Kliniğimiz Çukurambar Mah. 1426. Cad. 24/B, Çankaya adresinde. Pazartesi ile Cumartesi arası 09:00 ile 19:00 saatlerinde açığız.